Shkurt: Ju duhet okulist për fëmijë kur fëmija nuk kalon kontrollin e shikimit ose kur pediatri e dërgon. Çojeni edhe kur sytë nuk duken të drejtë, kur fëmija e anon kokën ose afrohet shumë për të parë, ose kur në familje ka strabizëm, sy dembel ose sëmundje të syve që në fëmijëri. Edhe pa shenja, sipas Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë (AAO), sytë e fëmijës kontrollohen në lindje, në 6–12 muaj, në 1–3 vjeç, në 3–5 vjeç dhe në moshën shkollore. Fëmija nuk ka nevojë të dijë të lexojë. Numri i syzeve, strabizmi dhe syri dembel trajtohen më mirë kur zbulohen herët.
Kontrolli i syve te fëmijët: skrining apo vizitë te okulisti?
Shumë fëmijëve u kontrollohet shikimi shkurt, te pediatri ose në shkollë. Ky kontroll (skriningu) gjen fëmijët që kanë nevojë për më shumë. Diagnozën e vendos ekzaminimi i plotë te okulisti: shikimi matet me saktësi, bebëzat zgjerohen me pika dhe kontrollohen retina dhe nervi optik.
Okulisti për fëmijë quhet edhe oftalmolog pediatrik; dallimin mes emrave e shpjegojmë te okulist apo oftalmolog. Orarin e plotë të kontrolleve, me atë që kontrollohet në çdo moshë, e gjeni te sa shpesh duhet test për sytë.
Kur ju duhet okulist për fëmijë?
Fëmija ka nevojë për ekzaminim të plotë te okulisti kur:
- nuk e kalon kontrollin e shikimit, ose kontrolli nuk bëhet dot ose del i paqartë;
- pediatri ose infermierja e shkollës e dërgon;
- ankohet për shikimin ose sillet çuditshëm kur shikon;
- ka lindur para kohe, ka sindromën Down ose artrit idiopatik juvenil;
- në familje ka sy dembel, strabizëm, retinoblastomë, katarakt ose glaukomë që në fëmijëri;
- ka vështirësi në të nxënë, vonesë në zhvillim ose probleme sjelljeje.
Shenjat që mund t’i vini re në shtëpi
- njëri sy kthehet brenda, jashtë, lart ose poshtë, gjithmonë ose kur fëmija është i lodhur;
- sytë lëvizin vetë, majtas-djathtas ose lart-poshtë, dhe fëmija nuk i kontrollon;
- e anon ose e kthen kokën për të parë;
- mbyll ose mbulon njërin sy, sidomos në dritë të fortë;
- ulet shumë afër televizorit, e mban librin shumë afër ose humbet rreshtin kur lexon;
- fërkon sytë shpesh ose pulit sytë shumë;
- ankohet për dhimbje koke ose sy të lodhur;
- është i ngathët ose e ka të vështirë të kapë topin.
Mos prisni nëse në një fotografi me blic, ose në dritë të dobët, njëra bebëz duket e bardhë në vend të së kuqes. Shpesh shkak është thjesht drejtimi i shikimit të fëmijës në foto, por një refleks i bardhë mund të jetë edhe shenjë e kataraktit ose, shumë rrallë, e një tumori të syrit (retinoblastomës). Kjo kërkon vizitë urgjente. Merrni fotografinë me vete.
Syri dembel shpesh nuk jep shenja dhe zbulohet për herë të parë në kontroll. Prandaj kontrolli ka rëndësi edhe kur fëmija duket se sheh mirë.
Si zhvillohet vizita te okulisti për fëmijë?
Fëmija nuk ka nevojë të dijë të lexojë, madje as të flasë, për të kontrolluar sytë. Në klinikën tonë, testet i përshtatim me moshën:
| Mosha | Si matet shikimi |
|---|---|
| Foshnjat | karta me figura dhe motive; shohim cilat i tërheqin vëmendjen foshnjës |
| Foshnjat, fëmijët e vegjël dhe ata me nevoja të veçanta | refraktometri pediatrik Plusoptix mat numrin e syzeve nga rreth një metër, ndërsa fëmija shikon kamerën për më pak se një sekondë |
| 3–5 vjeç | simbolet LEA (figura të thjeshta), nga afër dhe nga larg |
| Mbi 6 vjeç | tabela me shkronja ose simbole, si te të rriturit |
Shikimin e matim veç e veç për secilin sy. Kontrollojmë edhe si lëvizin dhe si bashkëpunojnë sytë, dhe si e shohin thellësinë.
Te fëmijët, syri e ndryshon fokusin me shumë lehtësi dhe kjo mund ta fshehë numrin e vërtetë të syzeve. Prandaj hedhim pika që zgjerojnë bebëzat dhe e çlodhin fokusin për pak kohë. Pas pikave, shikimi mund të mbetet i turbullt për disa orë, ndonjëherë deri në një ditë. Me bebëza të zgjeruara kontrollojmë edhe retinën dhe nervin optik.
Si ta përgatitni fëmijën: merrni syzet që mban, fotografitë ku një sy duket ndryshe dhe listën e sëmundjeve të syve në familje. Na tregoni nëse fëmija ka lindur para kohe. Shpjegojini që pikat mund të djegin pak për disa sekonda, dhe planifikoni vizitën kur fëmija nuk ka shkollë ose detyra pas saj.
Dioptria e syve te fëmijët: miopia, hipermetropia, astigmatizmi
Dioptria e syve te fëmijët, pra numri i syzeve, matet saktë pas pikave që e çlodhin fokusin. Dioptria (D) është njësia me të cilën shkruhet numri i syzeve. Shumica e fëmijëve 3–5 vjeç nuk kanë nevojë për syze. Në moshën shkollore, problemi më i shpeshtë është miopia, kur fëmija nuk sheh mirë larg, dhe korrigjohet me syze.
Te hipermetropia, sendet afër duken të turbullta; hipermetropia e fortë te fëmijët mund të rrisë rrezikun për strabizëm ose sy dembel. Te astigmatizmi, shikimi është i turbullt ose i shtrembëruar, sepse kornea ose thjerrëza nuk ka formën e duhur.
Numri i syzeve që nuk korrigjohet nuk është vetëm shqetësim për shkollën: miopia e pakorrigjuar te fëmijët e vegjël mund të shoqërohet me strabizëm ose me syrin dembel. Pse po shtohet miopia te fëmijët, sa kohë jashtë dhe para ekranit këshillojmë dhe si ngadalësohet, e shpjegojmë te miopia te fëmijët.
Syri dembel (ambliopia) dhe strabizmi
Te strabizmi, njëri sy nuk shikon drejt të njëjtit objekt si tjetri, dhe kjo mund të sjellë edhe syrin dembel. Shenjat, ekzaminimin dhe trajtimin me syze, mbulim ose operacion i gjeni te strabizmi te fëmijët.
Te syri dembel (ambliopia), shikimi i njërit sy nuk zhvillohet siç duhet. Sipas NHS, trajtimi funksionon më mirë kur nis para moshës 7 vjeç, kur shikimi është ende në zhvillim. Trajtimi përfshin:
- syze për numrin e syzeve;
- mbulimin e syrit më të fortë me një copë (patch) për disa orë në ditë, për disa muaj;
- pika që e turbullojnë përkohësisht syrin më të fortë, që të punojë më shumë syri dembel.
Operacioni i strabizmit i drejton sytë, por nuk e përmirëson vetë shikimin e syrit dembel. Prandaj trajtimi i ambliopisë vazhdon edhe pas operacionit, kur ai nevojitet.
Çfarë tjetër trajton okulisti për fëmijë?
Përveç numrit të syzeve, strabizmit dhe syrit dembel, një okulist pediatrik ndjek edhe:
- kanalin e lotit të bllokuar, kur lotët nuk rrjedhin si duhet;
- qepallën e rënë (ptozën), një nga shkaqet e syrit dembel, shih qepalla e rënë (ptoza);
- retinën e foshnjave të lindura para kohe (retinopatia e prematuritetit);
- kataraktin dhe glaukomën kongjenitale, që shfaqen që në lindje ose në fëmijëri të hershme.
Okulist për fëmijë në Tiranë
Në Indian Eye Institute & Laser Center (Klinika Indiane e Syrit) në Tiranë, kontrollet e plota të syve për fëmijë i bën Dr. Nishant Taneja, me teste sipas moshës dhe me refraktometrin pediatrik Plusoptix. Ekzaminimi i plotë për strabizëm zgjat rreth dy orë. Ofrojmë kontrollin e miopisë te fëmijët, trajtojmë strabizmin dhe ambliopinë dhe hapim kanalin e bllokuar të lotit te fëmijët, me anestezi të përgjithshme afatshkurtër. Fushat e Dr. Taneja-s përfshijnë edhe oftalmologjinë pediatrike: kataraktin dhe glaukomën kongjenitale dhe retinopatinë e prematuritetit.
Nga përvoja e Dr. Nishant Taneja-s: Në vizitën e parë, prindërit na pyesin më shpesh nëse fëmija do të ketë nevojë për syze dhe nëse telefoni ia ka dëmtuar sytë. U përgjigjemi vetëm pasi ta kemi ekzaminuar fëmijën plotësisht, sepse përgjigjja ndryshon nga një fëmijë te tjetri.
Pyetje të shpeshta
A duhet të dijë fëmija të lexojë për kontrollin e syve?
Jo. Përdorim figura, simbole dhe aparate që nuk kërkojnë përgjigje nga fëmija. Fëmija nuk ka nevojë as të flasë.
Pse fëmija pulit sytë ose përplas qepallat shumë shpesh?
Zakonisht nuk është shqetësuese. Shkaqet më të shpeshta janë numri i syzeve që nuk është korrigjuar, problemet në sipërfaqen e syrit, tiket dhe sytë që nuk drejtohen njësoj. Gjithsesi, kur fëmija pulit sytë shumë, këshillojmë kontroll te pediatri ose te okulisti.
Fëmija im duket se sheh mirë. A ka nevojë për kontroll?
Po, sipas orarit të moshës. Syri dembel dhe numri i syzeve në njërin sy shpesh nuk japin shenja: fëmija përdor syrin më të mirë dhe nuk ankohet.
A trajtohet strabizmi edhe kur fëmija rritet?
Po. Strabizmi trajtohet edhe në moshë të rritur, por syri dembel trajtohet më mirë në fëmijëri. Për të rriturit, shih strabizmi te të rriturit.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology — Eye Screening for Children
- American Academy of Ophthalmology — How Photos Can Help Diagnose Children’s Eye Problems
- American Academy of Ophthalmology — Excessive Blinking in Children
- AAPOS — Nystagmus
- National Eye Institute — Farsightedness (Hyperopia) · Astigmatism
- NHS — Eye tests for children
- NHS — Lazy eye
- NHS — Retinoblastoma: symptoms
- NHS — Short-sightedness (myopia)
Doni t’i kontrolloni sytë e fëmijës? Rezervoni një vizitë okulistike për fëmijë në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
