Shkurt: Kur pyesni si quhet mjeku i syve, përgjigjja është okulist ose oftalmolog: në Shqipëri dhe në Kosovë janë dy emra për të njëjtin mjek specialist. Ai ka mbaruar mjekësinë dhe specializimin për sytë, i diagnostikon dhe i trajton sëmundjet e syrit dhe operon. Optometristi mat shikimin dhe numrin e syzeve, por nuk është mjek dhe nuk operon. Optiku i përgatit dhe i përshtat syzet sipas recetës. Për dhimbje, skuqje, rënie të shikimit ose shkëndija drite ju duhet okulisti.
Si quhet mjeku i syve në shqip?
Mjeku i syve quhet okulist ose oftalmolog. Fjala “okulist” vjen nga italishtja oculista, që sipas fjalorit Treccani është mjeku i specializuar në studimin dhe kurimin e sëmundjeve të syrit. “Oftalmolog” vjen nga greqishtja ophthalmós (“sy”), prej nga e merr emrin edhe dega e mjekësisë: oftalmologjia.
Në Shqipëri në Google kërkohet më shpesh “okulist”, ndërsa në Kosovë “oftalmolog”. Në bisedë përdoren edhe “doktori i syve”, “mjek okulist” ose “doktor okulist”. Të gjitha tregojnë të njëjtin mjek.
Okulist, optometrist apo optik: cili është dallimi?
Për sytë punojnë tre profesione me emra që ngjajnë. Përgatitja dhe ajo që lejohen të bëjnë ndryshojnë shumë.
| Okulisti (oftalmologu) | Optometristi | Optiku | |
|---|---|---|---|
| Kush është | mjek, me specializim për sytë | profesionist i shikimit, jo mjek | teknik i syzeve dhe i lenteve |
| Mat shikimin dhe numrin e syzeve | po | po | jo |
| Jep recetë për syze dhe lente kontakti | po | po | jo; i përgatit sipas recetës |
| Zbulon sëmundje të syrit | po; i diagnostikon dhe i trajton të gjitha | dallon disa dhe ju dërgon te mjeku | jo |
| Jep ilaçe për sëmundjet e syrit | po | disa, vetëm aty ku ligji e lejon | jo |
| Operon në sy | po | jo | jo |
| Kur shkoni | sëmundje, simptoma, kontroll i plotë, operacion | numër syzesh, lente kontakti | blerje dhe përshtatje syzesh |
Në shqip, “optika” është zakonisht dyqani i syzeve. Aty mund të punojnë si optometristë ashtu edhe optikë, ndaj pyesni kush jua bën testin dhe çfarë kontrollon.
Çfarë bën okulisti dhe çfarë nuk bën optometristi?
Sipas Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë (AAO), oftalmologu diagnostikon dhe trajton të gjitha sëmundjet e syrit, operon në sy dhe jep e përshtat syze dhe lente kontakti. Ai është i vetmi nga të tre që ka diplomë mjekësie. Në SHBA përgatitja zgjat gjithsej 12 deri në 14 vjet: kolegji, katër vjet mjekësi dhe të paktën katër vjet trajnim mjekësor e kirurgjikal. Shumë okulistë shtojnë edhe një ose dy vjet nënspecializim (fellowship) për një pjesë të syrit.
Kjo është edhe rruga e Dr. Nishant Taneja-s, kirurg okulist i klinikës: studimet në mjekësi (MBBS), specializimi në oftalmologji (MD, AIIMS, Nju Delhi) dhe superspecializimi për retinën dhe trupin qelqor (L.V. Prasad Eye Institute).
Optometristi është i trajnuar të dallojë ndryshimet jonormale në sy, për shembull shenjat e glaukomës ose të kataraktit. Ai jep e përshtat syze dhe lente kontakti. Kur gjen diçka që kërkon mjek, ju dërgon te okulisti. Nuk operon: sipas AAO, vetëm oftalmologët kanë përgatitjen mjekësore për operacionet e syrit.
Optiku i përgatit, i kontrollon dhe i përshtat syzet e lentet. Ai nuk mat shikimin, nuk shkruan receta dhe nuk trajton sëmundje.
Kur ju duhet okulisti dhe jo vetëm testi i numrit?
Testi i numrit tregon sa numër syzesh ju duhet, jo nëse syri është i shëndetshëm. Sipas Institutit Kombëtar të Syve në SHBA (NEI), shumë sëmundje të syrit nuk japin shenja në fillim. Glaukoma me kënd të hapur, për shembull, nuk ka shenja paralajmëruese në fazat e hershme. Shkoni te okulisti kur:
- keni diabet ose tension të lartë: shumica e këtyre njerëzve kanë nevojë për kontroll të paktën një herë në vit;
- jeni mbi 60 vjeç ose keni glaukomë në familje: kontrolli bëhet çdo 1–2 vjet;
- shikimi ndryshon, shihni dyfish ose shihni shkëndija dhe forma drite;
- syri ju dhemb, skuqet ose ju bezdis drita;
- optometristi ose mjeku i familjes ju dërgon për ekzaminim;
- fëmija e kthen njërin sy brenda ose jashtë;
- po mendoni për operacion të kataraktit, lazer për heqjen e syzeve ose trajtim të retinës.
Sa shpesh duhet bërë kontrolli në çdo moshë e gjeni te sa shpesh duhet test për sytë.
Çfarë përfshin një kontroll i plotë te okulisti?
Sipas NEI dhe AAO, një ekzaminim i plotë i syve përfshin:
- pyetje për shëndetin, ilaçet, syzet ose lentet dhe sëmundjet e syrit në familje;
- shikimin nga larg dhe nga afër, me numrin më të mirë të syzeve;
- fushën anësore të shikimit, lëvizjen e syve dhe reagimin e bebëzave ndaj dritës;
- presionin e syrit (tonometrinë), me një frymë ajri ose me një prekje të lehtë;
- pjesën e përparme të syrit me biomikroskop: qepallat, kornean, irisin dhe thjerrëzën;
- retinën dhe nervin optik, pasi bebëza zgjerohet me pika.
Kur nevojitet, okulisti shton ekzaminime si OCT (skanimi i retinës), fotografinë e retinës ose fushën e shikimit. Në klinikë, skanimi bëhet me OCT dhe OCT-A Optovue Solix. Pas pikave, për disa orë shikimi mund të jetë i turbullt dhe drita t’ju bezdisë.
Cilat janë nënspecialitetet e oftalmologjisë?
Pas specializimit, shumë okulistë përqendrohen në një pjesë të syrit. AAO përmend glaukomën, retinën, kornean, oftalmologjinë pediatrike, neurooftalmologjinë dhe okuloplastikën. Tabela tregon çfarë trajton secili nënspecialitet dhe çfarë ofron klinika e syrit Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë (Klinika Indiane e Syrit), sipas faqeve të saj.
| Nënspecialiteti | Çfarë trajton | Në klinikë |
|---|---|---|
| Retina dhe trupi qelqor (vitreoretinal) | degjenerimi makular, retinopatia diabetike, vrima makulare, shkëputja e retinës | kirurgjia e shkëputjes së retinës, kirurgjia makulare, injeksionet intravitreale, vitrektomi me Stellaris Elite 27-gauge |
| Kornea dhe kirurgjia refraktive | kornea, keratokonusi, miopia dhe astigmatizmi | kirurgjia refraktive me lazer (SMILE Pro, Femto-LASIK, PRK), keratokonusi, pterigiumi |
| Glaukoma | dëmtimi i nervit optik, zakonisht nga lëngu që grumbullohet në pjesën e përparme të syrit | lazer SLT dhe kirurgji e glaukomës |
| Oftalmologjia pediatrike dhe strabizmi | strabizmi, syri dembel (ambliopia), numri i syzeve te fëmijët | strabizmi te fëmijët dhe te të rriturit, ambliopia, kanali i lotit, katarakti dhe glaukoma kongjenitale |
| Okuloplastika | qepallat, kanalet e lotit dhe zgavra e syrit | kirurgjia plastike e qepallave: ptoza, entropioni, ektropioni |
| Neurooftalmologjia | sëmundjet e nervit optik | neuropatitë optike, te fushat e Dr. Taneja-s |
Më shumë për disa prej tyre: vitrektomia, strabizmi te të rriturit dhe qepalla e rënë (ptoza).
Kur duhet të shkoni te okulisti menjëherë?
Shkoni menjëherë te okulisti ose në urgjencë nëse:
- papritur nuk shihni me njërin ose me të dy sytë;
- keni papritur dhimbje të fortë në sy;
- keni dhimbje të fortë në sy ose në ballë me skuqje, shikim të turbullt, rrathë drite, dhimbje koke, të përziera ose të vjella: mund të jetë sulm akut i glaukomës;
- ju ka rënë kimikat në sy: lajeni menjëherë me shumë ujë të pastër dhe kërkoni ndihmë urgjente;
- syri është prerë ose ka një objekt të ngulur: mos e fërkoni, mos e shtypni dhe mos e hiqni vetë objektin.
Kërkoni vizitë te okulisti të njëjtën ditë kur shihni shkëndija ose forma drite, një hije të errët që lëviz në fushën e shikimit, shikim të dyfishtë ose kur syri është i kuq dhe i dhembshëm. Klinika ka një video për traumën kimike në sy. Hapat e ndihmës së parë janë te dëmtimi i syrit: çfarë të bëni menjëherë.
Pyetje të shpeshta
A janë okulisti dhe oftalmologu i njëjti mjek? Po. Në Shqipëri dhe në Kosovë të dy emrat tregojnë mjekun specialist të syve. Ndryshon vetëm fjala: “okulist” vjen nga italishtja, “oftalmolog” nga greqishtja.
Si quhet mjeku i syve në anglisht dhe në italisht? Në anglisht ophthalmologist ose eye doctor; në italisht oculista ose oftalmologo. Optometrist (anglisht) dhe optometrista (italisht) nuk janë mjekë.
A mund të më japë pika ose të më operojë optometristi? Optometristi nuk operon. Në disa vende ai mund të japë disa ilaçe për sytë, sipas ligjit të vendit. Për diagnozën dhe trajtimin e sëmundjeve dhe për çdo operacion ju duhet okulisti.
Çfarë të marr me vete te okulisti? Syzet ose lentet që mbani dhe listën e ilaçeve, sepse mjeku pyet për to. Merrni edhe syze dielli dhe dikë që të drejtojë makinën: pas pikave që zgjerojnë bebëzën, shikimi mund të jetë i turbullt për disa orë.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology — What Is an Ophthalmologist vs Optometrist?
- American Academy of Ophthalmology — Eye Exam and Vision Testing Basics
- National Eye Institute (NEI) — Get a Dilated Eye Exam
- NHS — Visiting an optician
- NHS — Vision loss
- AAPOS — Difference between an Ophthalmologist, Optometrist and Optician
- AAPOS — Pediatric Ophthalmologist
- ASRS — What is a Retina Specialist?
- ASOPRS — Why Choose an ASOPRS Surgeon
- AAO — Glaucoma · AAO — Glaucoma symptoms
- AAO — Recognizing and Treating Eye Injuries
- Treccani — oculista
Keni nevojë për një kontroll te okulisti? Rezervoni një vizitë okulistike në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Ekzaminimi tregon si janë sytë tuaj dhe nëse ju duhet trajtim. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
