Shkurt: Tensioni i syrit, që quhet edhe presioni i syrit, te shumica e njerëzve është ndërmjet 10 dhe 21 mmHg dhe ndryshon gjatë ditës. Tensioni mbi këtë kufi nuk do të thotë patjetër glaukomë, por e rrit rrezikun për të. Nga ana tjetër, glaukoma mund ta dëmtojë nervin optik edhe kur tensioni është normal. Tensioni i lartë zakonisht nuk jep asnjë simptomë, ndaj zbulohet vetëm me matje te okulisti. Kur është i lartë, ulet zakonisht me pika, dhe në disa raste me lazer ose kirurgji.
Çfarë është tensioni i syrit?
Tensioni i syrit, ose presioni intraokular, është presioni brenda syrit. Syri prodhon vazhdimisht një lëng të kthjellët, që qarkullon në pjesën e përparme të tij dhe del nga një kanal drenimi. Kur lëngu që prodhohet dhe lëngu që del janë në ekuilibër, presioni mbetet i qëndrueshëm. Kur lëngu nuk del si duhet, presioni rritet.
Tensioni i syrit nuk është tensioni i gjakut. Matet në sy, me aparat tjetër, dhe dy vlerat mund të jenë krejt të ndryshme. Megjithatë, tensioni i lartë i gjakut është ndër faktorët që rrisin rrezikun për tension të lartë në sy.
Sa është tensioni normal i syrit?
Sipas Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë (AAO), tensioni normal i syrit është ndërmjet 10 dhe 21 mmHg (milimetra zhive). Tensioni mbi 21 mmHg me nerv optik të shëndetshëm quhet hipertension okular: e rrit rrezikun për glaukomë, por nuk është glaukomë. Tensioni ndryshon gjatë ditës, ndaj një matje e vetme nuk mjafton: vlerën e lexojmë gjithmonë bashkë me gjendjen e nervit optik.
| Çfarë gjejmë në kontroll | Si quhet | Çfarë ndodh më pas |
|---|---|---|
| 10–21 mmHg, nervi optik i shëndetshëm | tension normal | kontrolli i radhës sipas moshës dhe rrezikut |
| Mbi 21 mmHg, nervi optik dhe shikimi të paprekur | tension i lartë në sy (hipertension okular) | matje të përsëritura, trashësia e kornesë, vendim për kontroll ose trajtim |
| Tension i lartë dhe dëmtim i nervit optik | glaukomë | trajtim për uljen e tensionit |
| Tension normal, por nervi optik i dëmtuar | glaukomë me tension normal | trajtim dhe kontrolle të rregullta |
Në shumicën e rasteve të glaukomës, tensioni që dëmton nervin optik është mbi 21 mmHg. Disa njerëz e durojnë një tension më të lartë pa asnjë dëmtim, ndërsa te të tjerë nervi dëmtohet edhe me tension nën 21 mmHg.
Shkaqet: çfarë e rrit tensionin e syrit?
Tensioni rritet kur lëngu i syrit nuk drenohet mirë. Rreziku për tension të lartë në sy është më i madh kur:
- dikush në familje ka tension të lartë në sy ose glaukomë;
- jeni mbi 40 vjeç;
- keni diabet ose tension të lartë të gjakut;
- keni miopi të lartë (numër të lartë syzesh minus);
- përdorni për një kohë të gjatë ilaçe me kortizon (steroide);
- keni pasur dëmtim në sy ose operacion në sy;
- keni sindromën e shpërndarjes së pigmentit ose pseudoeksfoliacionin, dy gjendje që i shohim gjatë ekzaminimit.
Nëse përdorni pika ose ilaçe me kortizon për një kohë të gjatë, na e thoni, që tensioni të matet rregullisht. Mos i ndërprisni vetë: steroidet nuk ndërpriten pa folur më parë me mjekun që jua ka dhënë. Për miopinë e lartë dhe rreziqet e saj, lexoni miopia: shkaqet, shenjat dhe a shërohet.
Tensioni i lartë i syrit: a jep simptoma?
Zakonisht jo. Tensioni i lartë në sy nuk dhemb dhe nuk e ndryshon shikimin, ndaj shumica e njerëzve nuk e dinë që e kanë. Edhe glaukoma më e shpeshtë, ajo me kënd të hapur, nuk jep shenja paralajmëruese në fillim. Për këtë arsye tensionin e matim në çdo kontroll të plotë të syve.
Përjashtimi është sulmi akut i glaukomës me kënd të mbyllur, kur tensioni rritet papritur. Kjo është urgjencë e vërtetë, sepse pa trajtim mund të çojë në verbim. Shkoni menjëherë te okulisti ose në urgjencë nëse keni:
- dhimbje të fortë në sy ose në ballë;
- sy të kuq dhe shikim të turbullt;
- rrathë me ngjyra rreth dritave;
- dhimbje koke, të përziera ose të vjella bashkë me dhimbjen e syrit.
Në fillim shenjat mund të jenë të lehta: shikim i turbullt, rrathë rreth dritave, dhimbje e lehtë koke ose e syrit. Për shenjat e tjera urgjente, shihni kur duhet të shkoni te okulisti menjëherë.
Si matet tensioni i syrit?
Matja zgjat pak. Përdorim një tonometër: pas pikave që e mpijnë syrin, që të jeni rehat, aparati prek lehtë kornenë, ose mat me një frymë ajri. Për të vlerësuar rrezikun bëjmë edhe këto kontrolle:
- Trashësia e kornesë (pakimetria). Ndihmon në vlerësimin e rrezikut: në studimin e madh amerikan për tensionin e lartë në sy, kornea e hollë doli faktor i rëndësishëm rreziku për glaukomë.
- Nervi optik. E kontrollojmë pasi bebëza zgjerohet me pika, dhe me skanim OCT.
- Fusha e shikimit. Testi tregon nëse ka humbje në shikimin anësor.
- Këndi i drenimit. Dallon glaukomën me kënd të hapur nga ajo me kënd të mbyllur.
Në Indian Eye Institute & Laser Center (Klinika Indiane e Syrit) në Tiranë, glaukomën e diagnostikon Dr. Nishant Taneja me këto kontrolle, dhe nervin optik e retinën i skanojmë me OCT dhe OCT-A Optovue Solix.
Si ulet tensioni i lartë i syrit dhe kur trajtohet?
Tensionin e lartë të syrit e ulim zakonisht me pika, dhe në disa raste me lazer ose kirurgji. Jo çdo tension i lartë trajtohet menjëherë: vendimi merret sipas rrezikut të secilit pacient.
Kur tensioni është mbi normalen, por nervi optik dhe shikimi janë të paprekur (hipertension okular), pacienti nuk ka glaukomë, por ka rrezik më të lartë për të dhe e ndjekim nga afër.
Studimi më i madh për këtë pyetje, OHTS i Institutit Kombëtar të Syve në SHBA (NEI), i botuar në vitin 2002, ndoqi 1636 persona 40–80 vjeç me tension të lartë dhe pa shenja glaukome. Gjysma morën pika çdo ditë, gjysma u ndoqën pa pika. Pikat e ulën tensionin rreth 20%. Brenda 5 vjetësh, glaukoma u shfaq te 4,4% e atyre me pika dhe te 9,5% e atyre pa pika. Pra, edhe pa pika, 9 në 10 persona nuk zhvilluan glaukomë brenda 5 vjetëve.
Kur tensioni është vetëm pak i lartë, mund të mjaftojnë kontrollet e rregullta. Përndryshe nisim zakonisht me pika, dhe kontrolli i parë bëhet pas disa javësh. Trajtimi e ul rrezikun, por nuk e heq plotësisht, ndaj kontrollet vazhdojnë.
Ecja e shpejtë dhe ushtrimet e rregullta me ritëm mesatar mund ta ulin tensionin te disa njerëz, ndërsa ushtrimet shumë të forta mund ta rrisin. Asnjë ilaç bimor nuk është provuar i efektshëm, dhe asnjë nuk i zëvendëson pikat e përshkruara.
Kur diagnoza është glaukomë, e trajtojmë me pika, me lazer (SLT ose iridotomi) ose me kirurgji. Si zgjidhet secila e shpjegojmë te trajtimi i glaukomës.
Nga përvoja e Dr. Nishant Taneja-s: Shumë pacientë me tension të lartë të syrit nuk kanë asnjë shqetësim dhe vijnë vetëm për syze. Tensionin e zbulojmë gjatë kontrollit, prandaj e masim në çdo kontroll të plotë të syve.
Sa shpesh duhet matur tensioni i syrit?
Tensioni matet në çdo kontroll të plotë të syve. Këshillojmë që të rriturit pa simptoma të bëjnë një kontroll bazë rreth moshës 40 vjeç; pas tij caktojmë sa shpesh duhet të ktheheni. Kush ka glaukomë në familje, diabet, miopi të lartë ose tension të lartë në sy kontrollohet më shpesh. Orarin sipas moshës e gjeni te sa shpesh duhet test për sytë.
Kush ka hipertension okular ose glaukomë kontrollohet rregullisht edhe kur tensioni është nën kontroll. Në çdo vizitë krahasojmë tensionin, nervin optik dhe fushën e shikimit.
Pyetje të shpeshta
A dhemb matja e tensionit të syrit?
Zakonisht jo. Para matjes me prekje syri mpihet me pika, që të jeni rehat. Matja me frymë ajri zgjat vetëm një çast.
Kam tension të lartë në sy. A do ta humbas shikimin?
Jo patjetër. Në studimin OHTS, 9 në 10 persona me tension të lartë që nuk morën pika nuk zhvilluan glaukomë gjatë 5 vjetëve të studimit. Rreziku megjithatë është më i lartë se te të tjerët, ndaj kontrollet e rregullta dhe trajtimi, kur nevojitet, ndihmojnë ta mbrojnë nervin optik.
A mund të kem glaukomë me tension normal?
Po. Te glaukoma me tension normal nervi optik dëmtohet edhe pse tensioni mbetet brenda vlerave normale. Prandaj në kontroll shohim gjithmonë edhe nervin optik dhe fushën e shikimit, jo vetëm tensionin.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology — What Is Ocular Hypertension?
- American Academy of Ophthalmology — What is eye pressure?
- American Academy of Ophthalmology — What Is Glaucoma? · Glaucoma Symptoms
- American Academy of Ophthalmology — Easy Steps to Prevent Vision Loss From Glaucoma
- American Academy of Ophthalmology — Home remedies to lower eye pressure
- American Academy of Ophthalmology — Eye Exam and Vision Testing Basics
- National Eye Institute — Eye Drops Delay Onset of Glaucoma in People at Higher Risk (OHTS)
- NHS — Steroids
Nuk e keni matur tensionin e syrit prej kohësh? Rezervoni një kontroll të plotë në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë: tensioni, nervi optik dhe fusha e shikimit në të njëjtën vizitë. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
