Shkurt: Shenjat e keratokonusit shfaqen zakonisht nga adoleshenca deri në fillim të të 20-ave. Shikimi turbullohet ose shtrembërohet pak (vijat e drejta duken të valëzuara), drita verbon, sidomos natën, dhe numri i syzeve, sidomos astigmatizmi, ndryshon shpesh. Rreziku është më i lartë me alergji të syve, kur sytë fërkohen shpesh dhe kur keratokonusi është në familje. Zbulohet me hartën e kornesë (topografinë). Kur diagnostikohet herët, trajtimi me cross-linking (CXL) mund ta ndalojë ose ta ngadalësojë përkeqësimin.
Çfarë ndodh me kornenë te keratokonusi?
Kornea është shtresa e tejdukshme, si një kupolë e vogël, në pjesën e përparme të syrit. Te keratokonusi (në shqip thuhet edhe “keratokoni”), kornea hollohet dhe del përpara në formë koni. Drita nuk fokusohet më si duhet dhe shikimi turbullohet e shtrembërohet.
Keratokonusi nis shpesh në fund të adoleshencës ose në fillim të të 20-ave dhe përkeqësohet ngadalë, gjatë 10 deri në 20 vjetëve. Zakonisht prek të dy sytë, por jo gjithmonë njësoj. Në SHBA, Instituti Kombëtar i Syve e vlerëson te rreth 1 në 2000 persona, sipas një artikulli të Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë (AAO) të vitit 2016.
Shenjat e keratokonusit: çfarë vërejnë të rinjtë dhe prindërit
Te adoleshentët, shenjat e para ngatërrohen lehtë me “thjesht një numër syzesh”. Tabela tregon çfarë vërejnë zakonisht të rinjtë dhe prindërit:
| Çfarë vëreni | Pse ndodh | Çfarë të bëni |
|---|---|---|
| Shikim pak i turbullt, edhe me syzet e reja | kornea ka marrë formë të parregullt | kontroll i kornesë, jo vetëm i numrit |
| Vija të drejta që duken të përkulura ose të valëzuara | shtrembërim nga forma e kornesë | kontroll te okulisti |
| Shikim i dyfishtë ose me hije me njërin sy, edhe kur tjetri është i mbyllur | forma e parregullt e kornesë | kontroll i kornesë |
| Drita që verbojnë, rrathë rreth dritave, vështirësi natën | drita shpërndahet nga kornea e parregullt | kontroll te okulisti, sidomos para patentës |
| Numri i syzeve ndryshon shpesh, sidomos astigmatizmi | kornea vazhdon të ndryshojë | topografi e kornesë |
| Lentet e kontaktit nuk rrinë më mirë ose bezdisin | kornea ka ndryshuar formë | kontroll i kornesë |
| Njëri sy shumë më keq se tjetri | keratokonusi prek sytë në mënyrë të pabarabartë | kontroll i të dy syve |
Në fillim mund të shfaqen edhe ndjeshmëri ndaj dritës dhe skuqje ose ënjtje e syve. Numri i syzeve rritet shpesh në adoleshencë edhe nga miopia. Kur ndryshon shpesh bashkë me astigmatizmin dhe syzet e reja nuk e bëjnë shikimin plotësisht të qartë, kërkoni që okulisti të kontrollojë edhe kornenë.
Kush rrezikohet më shumë?
- Mosha: zakonisht diagnostikohet në pubertet, në fund të adoleshencës ose në fillim të të 20-ave. Kur nis më vonë, zakonisht përparon më ngadalë. Te të rinjtë mund të përparojë më shpejt.
- Familja: sipas AAO, rreth 1 në 10 persona me keratokonus kanë një prind me të.
- Alergjitë: është më i shpeshtë te njerëzit me alergji të syve, ekzemë, rinit alergjik (alergji sezonale) ose astmë.
- Fërkimi i syve: fërkimi i shpeshtë dhe i fortë lidhet me keratokonusin dhe mund ta përkeqësojë.
- Disa sëmundje të indit lidhor, si sindroma Marfan dhe Ehlers-Danlos.
Nëse keni një nga këto rreziqe dhe ndonjë nga shenjat e mësipërme, mos prisni kontrollin e radhës. Për të tjerët, orari sipas moshës është te sa shpesh duhet test për sytë.
Pse nuk duhet t’i fërkoni sytë?
Fërkimi i syve mund ta përkeqësojë keratokonusin, ndaj këshillojmë që të shmanget. Kruajtja nga alergjia është një nga arsyet pse sytë fërkohen. Prandaj:
- trajtoni alergjinë e syve me pikat që jep mjeku, që të ulet kruajtja;
- kur sytë kruhen, mos i shtypni dhe mos i fërkoni me grushta;
- prindërit vënë re nëse fëmija i fërkon sytë si zakon dhe na e thonë në vizitë.
Këto masa nuk e parandalojnë gjithmonë keratokonusin, por ndihmojnë që kornea të mos dobësohet më tej.
Si zbulohet keratokonusi herët?
Keratokonusi mund të zbulohet në një kontroll të zakonshëm te okulisti. Për ta konfirmuar, bëjmë topografinë e kornesë: një hartë me kompjuter të formës dhe lakimit të saj, që tregon zonat e pjerrëta edhe në fazat e hershme. Matim edhe trashësinë e kornesë. Matjet i krahasojmë në kontrollet e mëvonshme: kur forma, pjerrësia ose trashësia ndryshojnë, keratokonusi po përparon. Te adoleshentët kjo ndjekje ka rëndësi të veçantë, sepse sëmundja mund të ecë më shpejt.
Në Indian Eye Institute & Laser Center (Klinika Indiane e Syrit) në Tiranë, keratokonusin e diagnostikojmë dhe e ndjekim me topografi të kornesë, me topografët OCULUS Pentacam HR dhe CSO, dhe kujdesin e përshtatim sipas fazës.
Para vizitës: merrni syzet e vjetra dhe recetat e mëparshme, që të shohim sa shpejt ka ndryshuar numri. Na tregoni nëse keni alergji, ekzemë ose astmë, nëse i fërkoni sytë shpesh dhe nëse dikush në familje ka keratokonus. Nëse mbani lente kontakti, na pyesni kur t’i hiqni para vizitës, sepse lentet mund ta ndryshojnë përkohësisht formën e kornesë.
Nga përvoja e Dr. Nishant Taneja-s: Të rinjve me alergji u themi të mos i fërkojnë sytë, sepse fërkimi i fortë mund ta përkeqësojë keratokonusin.
Pse ka rëndësi diagnoza e hershme?
Sepse cross-linking (CXL, ndërlidhja e kolagjenit korneal) e ndal ose e ngadalëson përkeqësimin, por nuk e rikthen shikimin e humbur. Prandaj vlen më shumë kur bëhet herët. Pikat me riboflavinë (vitaminë B2) aktivizohen me dritë ultraviolet dhe e forcojnë kornenë, që të mos dalë më tej përpara. Në SHBA, FDA e miratoi në vitin 2016 për keratokonusin që përparon.
Për shikimin përdoren syze ose lente kontakti, dhe shumica e pacientëve nuk kanë nevojë për operacion. Lentet, cross-linking dhe transplantin, si dhe si e zgjedhim trajtimin në klinikë, i shpjegojmë te trajtimi i keratokonusit.
Keratokonus dhe lazer: a mund t’i hiqni syzet?
Me keratokonus, operacioni me lazer për heqjen e syzeve (si LASIK) zakonisht nuk bëhet. AAO e rendit keratokonusin ndër kundërindikacionet e operacionit refraktiv, sepse kornea është tashmë e dobët dhe heqja e indit mund ta dobësojë më tej. Harta e parregullt e kornesë është faktori më i rëndësishëm i rrezikut për dobësimin e kornesë pas LASIK.
Prandaj, para çdo operacioni me lazer, kornenë e kontrollojmë me topografi dhe i matim trashësinë. Ndonjëherë keratokonusi i hershëm zbulohet pikërisht te ky kontroll, te një i ri që erdhi për të hequr syzet. Çfarë përfshin ky kontroll e shpjegojmë te ekzaminimi para operacionit me lazer.
Kur është urgjencë?
Te disa njerëz kornea fryhet papritur dhe lë shenjë (vragë). Shkoni menjëherë te okulisti ose në urgjencë nëse keni:
- rënie të papritur të shikimit;
- shikim që bëhet si i mjegulluar;
- dhimbje ose skuqje të syrit.
Kjo kërkon kujdes të shpejtë. Për shenjat e tjera urgjente, shihni kur duhet të shkoni te okulisti menjëherë.
Pyetje të shpeshta
A shërohet keratokonusi?
Nuk ka trajtim që e zhduk, por ka trajtime që e kontrollojnë. Cross-linking (CXL) e ndal ose e ngadalëson përkeqësimin, ndërsa shikimi përmirësohet me syze ose lente kontakti, dhe në rastet e avancuara me unaza brenda kornesë ose me transplant të kornesë.
A verbohesh nga keratokonusi?
Jo. Keratokonusi e turbullon dhe e shtrembëron shikimin, por nuk shkakton verbim të plotë. Në rastet e avancuara, transplanti i kornesë mund ta përmirësojë shikimin.
A trashëgohet keratokonusi?
Ndonjëherë po: rreth 1 në 10 persona me keratokonus kanë një prind me të, por shkaku i plotë nuk dihet. Rreziku rritet edhe me alergjitë e syve dhe fërkimin e fortë të syve. Nëse dikush në familje ka keratokonus, na e tregoni në kontroll.
A mund të mbaj lente kontakti?
Po. Në fazat e hershme mjaftojnë shpesh lentet e buta. Më vonë, lentet e ngurta ose hibride shpesh japin shikimin më të qartë, sepse krijojnë një sipërfaqe të rregullt para kornesë.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology — What Is Keratoconus?
- American Academy of Ophthalmology — Corneal Collagen Cross-linking Approved to Treat Keratoconus in U.S.
- American Academy of Ophthalmology — What Is Myopia?
- AAO EyeWiki — LASIK for Myopia and Astigmatism: Safety and Efficacy
- Cleveland Clinic — Keratoconus
- Bedfordshire Hospitals NHS Foundation Trust — Keratoconus
Syzet ju ndryshojnë shpesh dhe shikimi nuk bëhet kurrë plotësisht i qartë? Rezervoni një kontroll të kornesë në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
