Shkurt: Po, strabizmi te të rriturit trajtohet në çdo moshë. Ai ose ka mbetur nga fëmijëria, ose vjen papritur nga paraliza e një nervi të syrit (shpesh me diabet), sëmundja e tiroides, goditja në tru ose një dëmtim. Strabizmi i ri sjell zakonisht shikim të dyfishtë, që kërkon vizitë urgjente. Trajtimi varet nga shkaku: syze me prizma, toksinë botulinike ose kirurgji e muskujve të syrit.
Çfarë është strabizmi te të rriturit?
Strabizmi, ose “sytë e shtrembër”, do të thotë që sytë nuk drejtohen në të njëjtën pikë. Njëri sy shikon drejt, ndërsa tjetri kthehet nga brenda, nga jashtë, lart ose poshtë, vazhdimisht ose herë pas here. Shkak është një problem i muskujve të syrit, i nervave që i drejtojnë, ose i të dyve. Sipas AAPOS (Shoqata Amerikane e Oftalmologjisë Pediatrike dhe Strabizmit), rreth 4% e të rriturve në SHBA kanë strabizëm në një moment të jetës.
Pse shfaqet strabizmi tek të rriturit?
Sipas AAPOS, strabizmi te i rrituri ose ka qenë që në fëmijëri pa u korrigjuar plotësisht, ose shfaqet papritur. I pari zakonisht nuk jep shikim të dyfishtë; i dyti pothuajse gjithmonë e jep. Shkaqet e zakonshme të strabizmit të ri janë:
- paraliza e nervave që lëvizin syrin (nervi i tretë, i katërt ose i gjashtë);
- diabeti dhe tensioni i lartë, që dëmtojnë enët e vogla që ushqejnë këta nerva;
- sëmundja e syrit nga tiroidja (sëmundja Graves);
- goditja në tru dhe dëmtimet e kokës;
- një operacion i mëparshëm në sy (katarakt, retinë, glaukomë);
- miastenia gravis, ndryshimet e indeve rreth syrit me moshën dhe, më rrallë, tumorët.
Ndonjëherë shkaku nuk gjendet. Sipas Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë (AAO), shumica e paralizave të papritura të nervit të gjashtë te të rriturit lidhen me diabetin dhe tensionin e lartë, dhe kalojnë brenda 6 muajve. Diabeti prek edhe retinën (shih sëmundjet e retinës); për dëmtimet e syrit, shih kirurgjinë e traumës okulare.
Si e kuptoni? Shikimi i dyfishtë dhe shenjat e tjera
Truri i fëmijës mëson ta shpërfillë figurën e syrit të devijuar; truri i të rriturit nuk mundet, ndaj sheh dyfish. Shenja të tjera janë shikimi i turbullt, vështirësia në lexim dhe në gjykimin e largësive, ndjesia e tërheqjes rreth syrit dhe koka e anuar ose e kthyer, që figura të duket një.
Provë e shpejtë: mbyllni njërin sy. Nëse shikimi i dyfishtë zhduket, shkaku është zakonisht te drejtimi i syve. Nëse vazhdon edhe me një sy, problemi është te vetë syri, për shembull sy i thatë, astigmatizëm, perdja e syrit ose keratokoni.
Kur është shikimi i dyfishtë urgjencë?
Shikimi i dyfishtë mund të jetë shenja e parë e një goditjeje në tru.
- Thirrni 127 ose shkoni menjëherë në urgjencë nëse vjen me dhimbje koke të fortë, me një bebëz më të madhe se tjetra, me dobësi në trup, të folur të paqartë, marramendje ose konfuzion, ose pas një goditjeje në kokë.
- Shkoni po atë ditë te okulisti ose në urgjencë nëse nis papritur, nëse dhemb syri ose nëse nuk kalon brenda pak orësh.
- Rezervoni vizitë pa vonesë nëse vjen e shkon.
A janë sytë e shtrembër te të rriturit vetëm problem estetik?
Jo. AAO dhe AAPOS e quajnë operacionin e strabizmit te të rriturit rindërtues, jo kozmetik. Në deklaratën e tyre të përbashkët (2017) shpjegojnë pse:
- Shikimi i dyfishtë pengon leximin, drejtimin e makinës dhe punën.
- Konfuzioni vizual: dy objekte të ndryshme duken në të njëjtin vend; në timon, makina tjetër mund të duket sikur vjen drejt jush.
- Perceptimi i thellësisë humbet kur sytë nuk punojnë bashkë; operacioni mund ta rikthejë, edhe te disa të rritur me strabizëm nga fëmijëria.
- Fusha e shikimit ngushtohet kur syri kthehet nga hunda dhe zgjerohet pas operacionit.
- Koka e anuar mund të sjellë ngërç të qafës.
- Jeta sociale: strabizmi e vështirëson kontaktin me sy dhe ul mundësitë për punë dhe lidhje; rreziku për depresion dhe ankth është më i lartë dhe ulet pas operacionit.
Në videon më poshtë, Dr. Nishant Taneja, kirurg okulist, shpjegon si ndikon strabizmi në shikim.
Si diagnostikohet?
Okulisti pyet kur nisi shqetësimi dhe për diabet, tension, tiroide ose operacione në sy. Pastaj mat shikimin e secilit sy dhe këndin e devijimit me prizma, duke mbuluar sytë me radhë, larg, afër dhe në drejtime të ndryshme. Kontrollon edhe lëvizjet e syve, qepallat, retinën dhe nervin optik. Te disa pacientë matja përsëritet pasi njëri sy mbahet i mbuluar 30–45 minuta, që të dalë devijimi i plotë. Kur strabizmi është i ri, shkaku kërkohet me analiza gjaku, rezonancë magnetike (MRI) ose skaner (CT). Shih edhe sa shpesh duhet test për sytë.
Si trajtohet strabizmi te të rriturit?
Trajtimi zgjidhet sipas shkakut dhe madhësisë së devijimit:
| Trajtimi | Kur ndihmon | Çfarë duhet ditur |
|---|---|---|
| Syze me prizma | devijim i vogël, shikim i dyfishtë i lehtë | ndihmojnë vetëm sa kohë mbahen; nuk e shërojnë strabizmin |
| Mbulimi i njërit sy | gjatë pritjes | heq shikimin e dyfishtë, por edhe shikimin me dy sy |
| Ushtrime të syve | sytë nuk bashkohen për lexim (insuficienca e konvergjencës) | nuk ndihmojnë për çdo lloj strabizmi |
| Toksina botulinike (botoks) | disa raste, p.sh. paraliza e nervit të gjashtë | injeksion në muskul; efekti zgjat zakonisht disa muaj, ndonjëherë përgjithmonë |
| Kirurgjia e muskujve të syrit | trajtimi më i shpeshtë | muskujt lirohen, forcohen ose zhvendosen, në një ose në të dy sytë |
Te shumica e të rriturve devijimi ndryshon sipas drejtimit të shikimit, ndaj prizmat shpesh nuk mjaftojnë. Kur shkaku është i ri, operacioni pritet: te paraliza e nervit të gjashtë, nëse devijimi vazhdon pas 6 muajsh; te sëmundja e tiroides, pasi devijimi mbetet i njëjtë të paktën 6 muaj.
Operacioni bëhet zakonisht pa shtrim, me anestezi të përgjithshme ose lokale. Disa kirurgë përdorin qepje të rregullueshme, që lejojnë një rregullim të vogël pas operacionit, me syrin të mpirë me pika. Sipas AAPOS, kanë përfituar edhe pacientë mbi 90 vjeç.
Në Indian Eye Institute & Laser Center kryhen ndërhyrje për strabizëm te fëmijët dhe te të rriturit, përfshirë strabizmin paralitik dhe rastet me shikim të dyfishtë. Sipas klinikës, trajtimi mund të përfshijë syze, prizma, ushtrime ose kirurgji të muskujve të syrit.
Si shkon rikuperimi pas operacionit?
Shumica e njerëzve kthehen në shtëpi pas pak orësh. Për disa ditë janë të zakonshme ndjesia e rërës në sy, dhimbja e lehtë e kokës, tërheqja kur lëvizni sytë dhe skuqja. Shikimi i dyfishtë zakonisht kalon pas rreth një jave, por mund të zgjasë më shumë.
Sipas NHS, në punë ktheheni pas rreth një jave. Mos drejtoni makinë të paktën një-dy ditë, ose më gjatë nëse shihni dyfish; shmangni notin 4 javë dhe sportet me kontakt 6 javë. Rreziku më i shpeshtë është që sytë të mos drejtohen plotësisht ose që shikimi i dyfishtë të mbetet; ndonjëherë nevojitet një operacion i dytë. Infeksioni, gjakderdhja, rënia e qepallës dhe humbja e shikimit janë të rralla. Nëse një efekt anësor është i fortë ose nuk kalon, kontaktoni klinikën.
Po te fëmijët?
Te fëmijët, syri i devijuar mund të mbetet “dembel” (ambliopi) nëse nuk trajtohet herët, ndaj qasja është ndryshe. Ekzaminimi dhe trajtimi te fëmijët shpjegohen te si diagnostikohet dhe trajtohet strabizmi te fëmijët.
Pyetje të shpeshta
A kalon vetë strabizmi te të rriturit? Varet nga shkaku. Paralizat e nervave nga diabeti ose tensioni shpesh përmirësohen brenda disa muajve; nëse pas 6 muajsh nuk ka përmirësim, shkaku kërkohet më tej (AAO). Strabizmi nga fëmijëria rrallë kalon vetë (NHS).
A jam shumë i moshuar për operacion? Sipas AAPOS, sytë mund të drejtohen në çdo moshë, kur trajtimi pritet të ulë simptomat. Te pacientët me shëndet të dobët, operacioni mund të bëhet me anestezi lokale.
A mund të drejtoj makinën kur shoh dyfish? Jo, derisa okulisti t’ju thotë se është e sigurt. Shikimi i dyfishtë dhe konfuzioni vizual e bëjnë drejtimin të rrezikshëm (AAO, AAPOS).
Burimet
- AAPOS — Adult Strabismus (Adult Eye Misalignment)
- American Academy of Ophthalmology — What Is Adult Strabismus?
- AAO & AAPOS — Adult Strabismus Surgery, deklaratë klinike (2017)
- AAO — Adult Strabismus Preferred Practice Pattern (2023)
- NHS — Double vision
- NHS — Squint · NHS — Squint surgery
- Cleveland Clinic — Double Vision (Diplopia)
Shihni dyfish ose sytë nuk drejtohen njësoj? Rezervoni një vizitë te Dr. Nishant Taneja, kirurg okulist, në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Ekzaminimi tregon shkakun dhe cili trajtim ju përshtatet. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
