Shkurt: Ptoza e qepallës (blefaroptoza) është rënia e qepallës së sipërme mbi sy, zakonisht nga dobësimi i muskulit që e ngre ose nga zgjatja e tendinës së tij. Te fëmijët mund të jetë e lindur dhe, kur mbulon bebëzën, rrezikon zhvillimin e shikimit. Te të rriturit vjen më shpesh me moshën. Kur pengon, korrigjohet me kirurgji. Një qepallë që bie papritur është urgjencë.
Çfarë është ptoza e qepallës?
Ptoza do të thotë që buza e qepallës së sipërme qëndron më poshtë se zakonisht. Mund të jetë e lehtë ose aq e madhe sa ta mbulojë bebëzën, në njërin sy ose në të dy. Qepallën e ngre muskuli ngritës (levatori), që lidhet me të përmes një tendine. Kur muskuli është i dobët ose tendina zgjatet, qepalla bie. Njerëzit e thonë “qepalla e rënë” ose “më bie qepalla e syrit”.
Përveç pamjes, ptoza sjell lodhje të syve gjatë leximit dhe dhimbje balli, sepse vetullat ngrihen vazhdimisht për ta hapur syrin. Kur rënia është e madhe, njeriu e anon kokën prapa ose e ngre qepallën me gisht për të parë.
Ptoza te fëmijët: pse ka rëndësi për shikimin?
Ptoza e lindur (kongjenitale) vjen zakonisht nga një muskul ngritës që nuk është zhvilluar normalisht. Fëmija mund ta ngrejë mjekrën ose vetullat për të parë nën qepallë, dhe qepalla duket më e rënë kur ai është i lodhur.
Shikimi zhvillohet gjatë viteve të para, ndaj ptoza te fëmijët mund të shkaktojë:
- ambliopi (“syri dembel”), kur qepalla mbulon bebëzën dhe syri nuk përdoret mjaftueshëm. Rrallë, kur syri mbyllet plotësisht, humbja e shikimit mund të jetë e përhershme;
- astigmatizëm, sepse qepalla shtyp syrin dhe ia ndryshon formën;
- probleme në qafë nga mjekra e ngritur vazhdimisht;
- strabizëm te disa fëmijë. Shihni strabizmin dhe syrin dembel te fëmijët.
Jo çdo fëmijë ka nevojë për operacion. Kur rënia është e lehtë dhe shikimi zhvillohet normalisht, fëmija ndiqet me kontrolle. Kur qepalla rrezikon shikimin, ndërhyrja këshillohet më herët. Ambliopia trajtohet veç, me syze, me mbulimin e syrit të mirë ose me pika. Çdo fëmijë me ptozë, i operuar ose jo, ka nevojë për kontrolle të rregullta: shihni sa shpesh duhet kontrolluar sytë.
Klinika e ka shpjeguar blefaroptozën te fëmijët edhe në dy video në Instagram.
Pse bie qepalla e syrit te të rriturit?
Shkaku më i shpeshtë është mosha: tendina e muskulit ngritës zgjatet ose shkëputet dhe qepalla zbret ngadalë. Ptoza mund të shfaqet edhe:
- pas operacioneve në sy, përfshirë operacionin e kataraktit;
- pas shumë vitesh me lente kontakti;
- pas një goditjeje në sy (shihni kirurgjinë e traumës okulare);
- kur qepalla rëndohet nga ënjtja, një kist ose, rrallë, një tumor;
- nga sëmundje të nervave ose të muskujve: miastenia gravis (qepalla bie më shumë nga mbrëmja), sindroma e Hornerit (bebëza e asaj ane është më e vogël), dëmtimi i nervit të tretë kranial, diabeti ose një goditje në tru.
Kur është urgjencë qepalla që bie papritur?
Ptoza nga mosha vjen ngadalë. Shkoni menjëherë në urgjencë nëse qepalla bie brenda orëve ose ditëve dhe keni edhe:
- bebëza me madhësi të ndryshme;
- shikim të dyfishtë;
- dhimbje koke ose dhimbje syri;
- vështirësi në frymëmarrje, në gëlltitje ose në të folur.
Këto mund të jenë shenja të një aneurizme (zgjerim i një ene gjaku në tru) që shtyp nervin e tretë kranial, ose të një krize miastenike. Të dyja rrezikojnë jetën. Edhe pa shenja të tjera, një qepallë që bie papritur kërkon vizitë urgjente te mjeku ose te okulisti.
Si matet dhe si diagnostikohet ptoza?
Okulisti pyet që kur ka rënë qepalla dhe nëse ndryshon gjatë ditës; fotot e vjetra ndihmojnë. Pastaj mat sa larg është buza e qepallës nga qendra e bebëzës (distanca MRD1), sa lëviz qepalla nga shikimi poshtë te shikimi lart (forca e muskulit ngritës), palosjen e qepallës dhe fushën e shikimit. Kontrollohen edhe bebëzat, lëvizjet e syve dhe, te fëmijët, nevoja për syze dhe pozicioni i kokës. Kur dyshohet miastenia, duhen analiza gjaku dhe vizitë te neurologu.
Sipas faqes së shërbimit, në Indian Eye Institute & Laser Center këto matje (MRD1, MRD2, funksioni i muskulit ngritës) bëhen si pjesë e një ekzaminimi të plotë të syrit.
Si korrigjohet ptoza e qepallës?
Ptoza që nuk pengon shikimin dhe nuk ju shqetëson mund vetëm të ndiqet. Kur vjen nga një sëmundje, si miastenia, trajtohet së pari sëmundja. Përndryshe, trajtimi kryesor është kirurgjia. Lloji i saj varet nga forca e muskulit ngritës:
- Shkurtimi ose avancimi i muskulit ngritës, kur muskuli punon, por është i dobët. Zakonisht bëhet përmes një prerjeje në palosjen e qepallës, ndonjëherë nga brenda saj, pa prerje në lëkurë.
- Lidhja me muskulin e ballit (sling frontal), kur muskuli ngritës pothuajse nuk punon. Qepalla lidhet me ballin me fije, silikon ose ind të vetë pacientit, që ta ngrejë balli. Përdoret më shpesh te ptoza e lindur.
Te të rriturit ndërhyrja bëhet zakonisht me anestezi lokale dhe pacienti kthehet në shtëpi po atë ditë. Fëmijët e vegjël operohen zakonisht me anestezi të përgjithshme. Kirurgjia përmirëson shikimin dhe pamjen, por nuk e bën muskulin normal dhe nuk garanton simetri të plotë.
Për disa të rritur me ptozë të fituar ekziston edhe një pikë syri me recetë, oksimetazolina. Ajo e hap pak qepallën vetëm për sa kohë përdoret çdo ditë dhe nuk vlen për ptozën nga plagët ose nga nervat.
Indian Eye Institute & Laser Center trajton ptozën te fëmijët dhe te të rriturit. Sipas faqes së klinikës, ndërhyrja rregullon muskulin ose tendinën që ngre qepallën.
Si është rikuperimi dhe cilat janë rreziqet?
Ënjtja dhe mavijosja zbuten zakonisht brenda një deri në dy javësh. Përdoren kompresa të ftohta, pomadë antibiotike dhe pika lubrifikuese. Qepjet hiqen në kontroll, në klinikë zakonisht pas 7–10 ditësh. Tregoni kirurgut nëse merrni aspirinë ose ilaçe që hollojnë gjakun, por mos i ndërprisni pa pyetur mjekun tuaj.
Rreziqet kryesore janë qepalla pak më e ulët ose më e lartë se duhet, asimetria, syri që për një kohë nuk mbyllet plotësisht dhe thahet, gjakderdhja, infeksioni dhe rikthimi i ptozës pas viteve. Ndonjëherë duhet një ndërhyrje e dytë e vogël. Kontaktoni klinikën menjëherë për dhimbje të fortë, gjakderdhje që nuk ndalet ose ndryshim të papritur të shikimit.
Ptozë apo lëkurë e tepërt (dermatokalazë)?
Jo çdo “qepallë e rënë” është ptozë. Me moshën, lëkura e qepallës humbet elasticitetin dhe varet mbi qerpikë: kjo është dermatokalaza. Te ptoza bie buza e qepallës; te dermatokalaza e mbulon lëkura e tepërt. Shpesh të dyja ndodhin bashkë.
| Ptoza e qepallës | Lëkurë e tepërt (dermatokalazë) | |
|---|---|---|
| Çfarë ulet | Buza e qepallës së sipërme | Lëkura mbi qepallë |
| Shkaku | Muskuli ngritës ose tendina e tij | Humbja e elasticitetit të lëkurës |
| Mosha | Çdo moshë, edhe te të porsalindurit | Kryesisht mosha e mesme dhe e tretë |
| Shikimi | Mund të mbulojë bebëzën; te fëmijët rrezikon ambliopinë | Mund të kufizojë pjesën e sipërme të shikimit |
| Trajtimi | Ndërhyrje në muskulin ngritës ose sling frontal | Blefaroplastikë: heqja e lëkurës së tepërt |
Kur janë të dyja, mund të korrigjohen në të njëjtën ndërhyrje. Të gjitha trajtimet e qepallave në klinikë janë te faqja kirurgjia e qepallave në Tiranë.
Pyetje të shpeshta
Në çfarë moshe operohet ptoza te fëmijët? Nuk ka moshë të caktuar. Nëse qepalla rrezikon shikimin, operohet herët. Nëse shikimi zhvillohet normalisht, zakonisht pritet, dhe koha vendoset bashkë me prindërit.
A rikthehet ptoza pas operacionit? Mund të rikthehet pas vitesh, ose qepalla mund të mos dalë në lartësinë e dëshiruar. Atëherë mund të duhet një ndërhyrje e dytë.
A është ptoza vetëm problem estetik? Jo. Mund të bllokojë shikimin, te fëmijët të pengojë zhvillimin e tij dhe, kur shfaqet papritur, të jetë shenjë e një sëmundjeje urgjente.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology — What Is Ptosis?
- ASOPRS — Droopy Eyelids (Ptosis)
- Cleveland Clinic — Ptosis (Droopy Eyelid)
- AAPOS — Ptosis
- Hull University Teaching Hospitals NHS — Ptosis in children
- Cambridge University Hospitals NHS — Ptosis correction (adults)
- Leeds Teaching Hospitals NHS — Ptosis
- NHS — Eyelid problems
- AAO — What Is Myasthenia Gravis?
- Cleveland Clinic — Horner Syndrome
- AAO — Third Nerve Palsy
- MedlinePlus — Eyelid drooping
- MedlinePlus — Cranial mononeuropathy III
- EyeWiki (AAO) — Dermatochalasis
Ju ka rënë qepalla, apo e vini re te fëmija juaj? Rezervoni një ekzaminim të qepallave dhe të shikimit te Indian Eye Institute & Laser Center (Klinika Indiane e Syrit) në Tiranë, klinika e Dr. Nishant Taneja-s. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 50 30 017
