Shkurt: Vitrektomia është operacioni në të cilin kirurgu heq xhelin brenda syrit (trupin qelqor) për të arritur te retina dhe për ta riparuar. Bëhet për shkëputje të retinës, sëmundje të makulës, gjak brenda syrit, komplikime të diabetit, dëmtime ose infeksion. Në fund syri mbushet me ujë të kripur, gaz ose vaj silikoni. Syri shërohet zakonisht brenda disa javësh, ndërsa shikimi mund të përmirësohet për muaj. Me gaz në sy nuk udhëtohet me avion.
Çfarë është vitrektomia?
Pjesën e mesme të syrit, pas thjerrëzës, e mbush një xhel i tejdukshëm: trupi qelqor. Ai zë rreth dy të tretat e vëllimit të syrit. Me moshën xheli mund të ndahet nga retina dhe ndonjëherë, duke u ndarë, e çan atë.
Gjatë vitrektomisë kirurgu e heq këtë xhel, që të arrijë te retina me instrumente shumë të holla. Pastaj mbyll çarjet, heq gjakun ose membranat, ose e kthen retinën në vend. Heqja e xhelit ka pak ndikim në shëndetin e syrit. Hapësira mbushet përkohësisht me ujë të kripur, gaz ose vaj silikoni.
Pse bëhet vitrektomia e syrit?
Vitrektomia këshillohet kur problemi kërcënon shikimin dhe nuk pritet të shërohet pa operacion:
- shkëputja e retinës: disa shkëputje riparohen me vitrektomi, të tjera me një brez rreth syrit ose me të dyja (shih operacioni i shkëputjes së retinës në Tiranë);
- vrima makulare dhe membrana epiretinale, që turbullojnë dhe shtrembërojnë shikimin qendror (kirurgjia makulare);
- gjaku brenda syrit (hemorragjia vitreale) që nuk largohet vetë;
- retinopatia diabetike me gjakderdhje ose ind mbresor që tërheq retinën;
- dëmtimet e rënda dhe trupi i huaj brenda syrit (trauma e syrit);
- infeksioni brenda syrit (endoftalmiti);
- një copë thjerrëze ose një lente që bie në pjesën e pasme të syrit gjatë operacionit të kataraktit.
Kur gjaku mblidhet nën makulë, pas vitrektomisë mund të injektohet nën retinë një ilaç që shpërbën mpiksjen (tPA), siç e përshkruan faqja e klinikës për kirurgjinë makulare. Shenjat që duhet t’ju çojnë te okulisti janë te sëmundjet e retinës.
Si bëhet vitrektomia hap pas hapi?
Vitrektomia bëhet zakonisht pa shtrim. Syri mpihet me pika dhe me anestezi rreth tij, shpesh me një qetësues në venë. Anestezia e përgjithshme përdoret rrallë, p.sh. te fëmijët. Operacioni zgjat nga një deri në disa orë.
- Kirurgu hap tri vrima më të vogla se 1 mm në të bardhën e syrit. Shpesh ato mbyllen vetë, pa qepje.
- Me mikroskop dhe me dritë brenda syrit, një sondë e hollë pret dhe thith trupin qelqor bashkë me gjakun ose turbullirën.
- Sipas rastit, kirurgu heq membranat ose indin mbresor me pinca shumë të holla, ose largon trupin e huaj.
- Çarjet e retinës mbyllen me lazer brenda syrit ose me ngrirje (krioterapi).
- Syri mbushet me ujë të kripur, gaz ose vaj silikoni, që e mbajnë retinën në vend.
Shumica e pacientëve shkojnë në shtëpi po atë ditë; pas disa ndërhyrjeve, si kirurgjia makulare, në klinikën tonë pacienti qëndron një natë.
Në Indian Eye Institute & Laser Center vitrektominë e kryen Dr. Nishant Taneja, kirurg vitreoretinal, me sistemin Stellaris Elite 27-gauge, të instaluar në klinikë në tetor 2025.
Flluska e gazit apo vaji i silikonit: cili është ndryshimi?
Të dyja e shtyjnë retinën pas murit të syrit, si një fashë nga brenda, derisa çarja të ngjitet (sipas Moorfields, zakonisht rreth dhjetë ditë). Te shkëputjet e ndërlikuara përdoret shpesh gaz me veprim të gjatë ose vaj silikoni.
| Flluska e gazit | Vaji i silikonit | |
|---|---|---|
| Si largohet | Përthithet vetë; syri e zëvendëson me lëngun e vet | Nuk përthithet; hiqet me ndërhyrje të dytë, zakonisht pas disa muajsh |
| Sa qëndron në sy | Ajri deri 2 javë; SF6 deri 4, C2F6 deri 8, C3F8 deri 12 javë | Derisa të hiqet |
| Shikimi | Shumë i turbullt; pastaj një vijë si niveli i ujit, që zbret kur flluska zvogëlohet | I turbullt në fillim; përmirësohet për javë ose muaj |
| Pozicioni i kokës | Shpesh, për ditë deri në javë | Ndonjëherë; e vendos kirurgu |
| Avion, mal, zhytje | Jo, derisa gazi të largohet plotësisht | Pyesni kirurgun (Moorfields: 2 javë pa fluturim) |
| Anestezi me oksid azoti | Jo, derisa gazi të largohet | Pyesni kirurgun |
Pyesni cili gaz u përdor: nga ky varen kufizimet.
Çfarë ndodh pas operacionit të retinës?
- Syri mbahet me fashë një ose disa ditë.
- Pikat përdoren sipas udhëzimit, kundër inflamacionit dhe infeksionit. Syri nuk fërkohet.
- Ndjesia sikur ka rërë në sy është e shpeshtë; dhimbja e fortë është e rrallë.
- Syri mund të mbetet i kuq dhe i fryrë për disa javë. Pikat e zeza që lëvizin janë të zakonshme, sidomos me gaz.
Kontrolli i parë bëhet zakonisht të nesërmen, ndaj merrni një shoqërues. Mos ngisni makinë pa lejen e mjekut; kjo varet edhe nga shikimi i syrit tjetër. Shmangni sportin e rëndë dhe ngritjen e peshave; ecja e lehtë lejohet. Leximi dhe televizori nuk e dëmtojnë syrin. Pushimi nga puna zgjat zakonisht 2–4 javë.
Pozicioni me kokë poshtë
Flluska e gazit ngjitet lart. Që ajo të shtypë pjesën e riparuar, kirurgu mund t’ju kërkojë të mbani fytyrën poshtë ose kokën anash, nga disa ditë deri në disa javë. Pozicioni mbahet gjithë kohën, edhe kur hani, ecni ose flini. Pa të, operacioni mund të mos ketë sukses. Ndihmon të mbështetni ballin mbi krahët e palosur në tavolinë; ka edhe jastëkë dhe karrige të posaçme. Jo çdo pacient ka nevojë për pozicion: këtë e vendos kirurgu.
Avioni dhe anestezia kur ka gaz në sy
Me gaz në sy nuk udhëtohet me avion, nuk ngjitet në mal dhe nuk bëhet zhytje. Ndryshimi i lartësisë e zmadhon flluskën dhe rrit presionin në sy, gjë që mund ta dëmtojë shikimin. E njëjta vlen për oksidin e azotit, një gaz që përdoret ndonjëherë kundër dhimbjes, p.sh. gjatë lindjes ose në urgjencë. Tregojini çdo mjeku që keni gaz në sy. Nëse vini nga jashtë vendit, planifikoni kthimin pasi kirurgu të konfirmojë që gazi është larguar (shih pacientët ndërkombëtarë).
Sa zgjat rikuperimi pas vitrektomisë?
Syri shërohet zakonisht brenda 2–6 javësh. Shikimi kërkon më shumë kohë: me gaz ose vaj silikoni mund të duhen javë ose muaj, dhe ai qartësohet ngadalë për disa muaj. Pas kësaj mund t’ju duhen syze të reja. Rezultati varet nga gjendja e retinës para operacionit, sidomos nëse makula ishte prekur. Vitrektomia shpesh e përmirëson shikimin ose e ndalon përkeqësimin, por nuk e zhbën dëmin që retina kishte pësuar më parë.
Cilat janë rreziqet e vitrektomisë?
Komplikimet e rënda janë të rralla, por rreziqet përfshijnë:
- infeksion brenda syrit;
- gjakderdhje;
- çarje ose shkëputje të re të retinës;
- rritje të presionit në sy, që mund të çojë në glaukomë;
- shikim që nuk përmirësohet.
Mund të zhvillohet edhe katarakt, veçanërisht te njerëzit mbi 50 vjeç. Ai trajtohet me operacion katarakti kur zhvillohet. Nëse keni tashmë lente artificiale, vitrektomia nuk e dëmton atë.
Kur duhet të kontaktoni menjëherë klinikën?
Telefononi klinikën menjëherë nëse pas vitrektomisë keni:
- dhimbje të fortë ose që shtohet;
- rënie të papritur të shikimit;
- skuqje që shtohet ose sekrecion nga syri;
- shkëndija drite, shumë pika të zeza të reja ose një hije si perde. Retina mund të jetë shkëputur sërish.
Pyetje të shpeshta
A e shoh flluskën e gazit në sy? Po. Në fillim shikimi është shumë i turbullt. Kur flluska zvogëlohet, duket si një vijë që lëviz; mbi të shihni më qartë. Në fund flluska zhduket.
A duhet hequr vaji i silikonit nga syri? Zakonisht po, me një ndërhyrje të dytë pas disa muajsh. Kohën e vendos kirurgu.
A operohen të dy sytë njëherësh? Jo. Nëse të dy sytë kanë nevojë për vitrektomi, syri i dytë operohet pasi i pari të jetë shëruar.
Burimet
- American Academy of Ophthalmology (AAO) — What Is Vitrectomy?
- AAO — Positioning After Retinal Surgery
- American Society of Retina Specialists (ASRS) — Vitrectomy
- ASRS — Retinal Detachment
- ASRS — Complex Retinal Detachment
- National Eye Institute (NEI) — Vitrectomy
- NEI — Retinal Detachment
- NHS — Detached retina (retinal detachment)
- Moorfields Eye Hospital — Retinal detachment surgery (PDF)
Ju kanë thënë se keni nevojë për vitrektomi? Rezervoni një konsultë për retinën te Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Mjeku ju shpjegon nëse operacioni nevojitet dhe si do të jetë rikuperimi juaj. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 503 0017
