Shkurt: Retina është shtresa e hollë në pjesën e pasme të syrit që e kthen dritën në sinjal për trurin. Disa nga sëmundjet e retinës — si retinopatia diabetike — nuk dhembin dhe në fillim nuk japin shenja, ndaj zbulohen vetëm me kontroll. Të tjera nisin papritur. Shkëndija drite, shumë pika të zeza të reja ose një hije si perde mbi fushën e shikimit janë shenja të shkëputjes së retinës. Ato kërkojnë vizitë te okulisti po atë ditë.
Çfarë është retina dhe pse është kaq e rëndësishme?
Retina vesh pjesën e brendshme të syrit si një “film” i aparatit fotografik. Ajo kap dritën dhe ia dërgon trurit përmes nervit optik. Në qendër të saj ndodhet makula, pjesa që na lejon të lexojmë, të njohim fytyrat dhe të shohim detajet. Kur dëmtohet retina ose makula, shikimi mund të humbasë përgjithmonë nëse trajtimi vonon.
Shenjat që kërkojnë vizitë po atë ditë
- shkëndija ose vetëtima drite, sidomos në anë të shikimit;
- shumë pika të zeza, “miza” ose rrjeta që shfaqen papritur;
- një hije ose perde që zbret, ngjitet ose hyn nga anash në fushën e shikimit;
- rënie e papritur e shikimit në njërin sy;
- vija të drejta që duken papritur të shtrembëra ose të valëzuara;
- një njollë e errët në qendër të shikimit.
| Shenja | Mund të tregojë | Kur të shkoni |
|---|---|---|
| Shkëndija dhe shumë pika të zeza të reja | çarje ose shkëputje të retinës | po atë ditë |
| Hije si perde në fushën e shikimit | shkëputje të retinës | po atë ditë |
| Vija të drejta të shtrembëra, njollë në qendër | sëmundje të makulës (degjenerim makular, vrimë makulare) | po atë ditë |
| Rënie e papritur e shikimit në njërin sy, pa dhimbje | bllokim të venës së retinës ose shkëputje | po atë ditë |
| Asnjë shenjë, por keni diabet | retinopati diabetike që ende nuk duket | kontroll çdo vit |
Kujdes me fjalën “perde”: “perdja e syrit” në gjuhën e përditshme është katarakti, që zhvillohet ngadalë dhe nuk është urgjencë (shih perdja e syrit: simptomat). Një hije si perde që shfaqet papritur është tjetër gjë: mund të jetë shkëputje e retinës dhe është urgjencë.
Cilat janë sëmundjet e retinës më të shpeshta?
Shkëputja e retinës
Retina ndahet nga muri i syrit, zakonisht pasi në të krijohet një çarje. Shenjat tipike janë shkëndijat, pikat e zeza të reja dhe hija si perde. Rrezikohen më shumë njerëzit me miopi të lartë, ata që kanë pasur goditje në sy, operacion të mëparshëm në sy ose shkëputje në syrin tjetër. Një çarje e kapur herët mund të mbyllet me lazer ose krioterapi; retina e shkëputur kërkon operacionin e shkëputjes së retinës. Sa më shpejt të trajtohet, aq më shumë shanse ka shikimi, sidomos kur makula ende nuk është prekur. Instituti Kombëtar i Syve në SHBA (NEI) e quan shkëputjen e retinës urgjencë mjekësore.
Retinopatia diabetike
Diabeti dëmton me kohë enët e vogla të gjakut në retinë: ato rrjedhin, bllokohen ose rriten enë të reja të brishta. Në fillim nuk ka asnjë shenjë, ndaj çdo person me diabet duhet të kontrollojë retinën rregullisht, zakonisht çdo vit (shih sa shpesh duhet test për sytë). Kontrolli i sheqerit, i tensionit dhe i yndyrnave në gjak e ngadalëson dëmtimin. Kur prek makulën ose shkakton enë të reja, trajtimi mund të përfshijë injeksione intravitreale, lazer ose, në raste të rënda, kirurgji. Klinika ka edhe një video për retinopatinë diabetike.
Degjenerimi makular i moshës
Prek makulën te të moshuarit dhe dëmton shikimin qendror: leximin, njohjen e fytyrave, detajet. Ka dy forma. Forma “e thatë” përparon ngadalë. Forma “e lagësht”, ku nën retinë rriten enë që rrjedhin, mund ta ulë shikimin shpejt dhe trajtohet me injeksione intravitreale. Një test i thjeshtë në shtëpi është rrjeta e Amsler-it: nëse vijat e drejta duken të shtrembëra ose ka një vend bosh, kontaktoni okulistin.
Bllokimi i venës së retinës
Një venë e retinës bllokohet dhe shikimi në njërin sy turbullohet papritur, pa dhimbje. Rreziku rritet me tensionin e lartë, diabetin, kolesterolin dhe glaukomën. Ënjtja e makulës që shkakton trajtohet shpesh me injeksione intravitreale.
Vrima makulare dhe membrana epiretinale
Në makulë mund të krijohet një vrimë e vogël ose një membranë e hollë që e rrudh. Shenjat janë shikimi i shtrembëruar dhe një njollë në qendër. Këto gjendje trajtohen me kirurgji makulare (vitrektomi), kur ndikojnë në shikim.
Si diagnostikohen?
Okulisti e sheh retinën pasi zgjeron bebëzën me pika. Sipas rastit përdoren edhe:
- OCT — skanim pa kontakt që tregon shtresat e retinës dhe makulës;
- fotografia e retinës — fotografi e pjesës së pasme të syrit;
- angiografia — fotografi të enëve të retinës pas një injeksioni ngjyrues;
- ekografia e syrit — kur perdja e syrit ose gjaku pengon pamjen e retinës.
Në klinikën tonë, këto ekzaminime kryhen sipas gjendjes së pacientit.
Si mbrohet retina?
- Kontrolloni diabetin dhe tensionin, dhe bëni kontrollin vjetor të syve nëse keni diabet.
- Lini duhanin: duhani rrit rrezikun për degjenerimin makular.
- Nëse keni miopi të lartë, mësoni shenjat e shkëputjes dhe mos i injoroni.
- Mbroni sytë nga goditjet gjatë sportit dhe punës.
- Mos e shtyni vizitën kur shfaqen shenjat e mësipërme.
Pyetje të shpeshta
A dhemb shkëputja e retinës?
Zakonisht jo. Pikërisht për këtë njerëzit e shtyjnë vizitën. Shkëndijat, pikat e zeza dhe hija janë shenjat, jo dhimbja.
A dhembin injeksionet në sy?
Syri mpihet me pika anestezike para injeksionit. Shumica e pacientëve ndjejnë vetëm presion.
A kthehet shikimi pas operacionit të retinës?
Varet nga sa kohë ka kaluar dhe nëse makula ishte prekur. Ndaj koha është kaq e rëndësishme: sa më shpejt, aq më mirë.
A janë pikat e zeza gjithmonë rrezik?
Disa pika të zeza që lëvizin, të pranishme prej kohësh, janë të shpeshta dhe zakonisht të padëmshme. Pikat e reja dhe të shumta, sidomos me shkëndija, duhen kontrolluar po atë ditë.
Burimet
- National Eye Institute — Retinal Detachment
- National Eye Institute — Diabetic Retinopathy
- National Eye Institute — Age-Related Macular Degeneration
- National Eye Institute — Macular Hole
- NHS — Detached retina
- American Academy of Ophthalmology — What Is a Retinal Vein Occlusion?
- ASRS — Intravitreal Injections
Keni shkëndija, pika të zeza të reja ose një hije në shikim? Mos prisni. Kontaktoni Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë për një vizitë të shpejtë. Na kontaktoni · Tel. +355 67 503 0017
