Shkurt: “Perdja e syrit” është emri popullor i kataraktit: thjerrëza natyrale e syrit turbullohet ngadalë. Simptomat e para janë shikimi i mjegulluar, ngjyrat e zbehta dhe dritat që verbojnë. Perdja nuk hiqet me pika, me syze apo me ushtrime. Zgjidhja është operacioni, i cili këshillohet kur shikimi fillon t’ju pengojë në jetën e përditshme — nuk ka nevojë të pritet që perdja të “piqet”.
Çfarë është perdja e syrit?
Pas irisit (pjesës me ngjyrë të syrit) ndodhet thjerrëza natyrale. Kur është e tejdukshme, ajo e fokuson dritën mbi retinë dhe ne shohim qartë. Katarakti — ose siç thuhet zakonisht, perdja e syrit — shfaqet kur kjo thjerrëz humbet tejdukshmërinë. Drita nuk kalon më e pastër dhe pamja duket si pas një xhami të mjegulluar.
Perdja zhvillohet zakonisht ngadalë, me muaj ose vite, dhe mund të prekë njërin ose të dy sytë. Shpesh njëri sy prishet më shpejt se tjetri, ndaj ndryshimi nuk vihet re menjëherë. Perdja e syrit bëhet shumë e shpeshtë me moshën. Sipas Institutit Kombëtar të Syve në SHBA (NEI), më shumë se gjysma e njerëzve 80 vjeç e lart kanë perde ose janë operuar për të.
Cilat janë simptomat e perdes së syrit?
Shenjat e para shfaqen shpesh gjatë leximit ose kur drejtoni makinën natën. Simptomat më të zakonshme janë:
- shikim i turbullt, i mjegulluar ose i zbehtë;
- dritat verbojnë: dielli dhe fenerët e makinave duken më të fortë se më parë;
- rrathë drite rreth llambave;
- vështirësi për të parë natën ose në dritë të dobët;
- ngjyrat duken më të zbehta ose me nuancë të verdhë;
- nevojë për më shumë dritë gjatë leximit;
- numri i syzeve ndryshon shpesh;
- shikim i dyfishtë me njërin sy.
Këto shenja mund të vijnë edhe nga sëmundje të tjera të syrit, si glaukoma ose problemet e retinës. Ndaj vetëm një ekzaminim i plotë te okulisti tregon nëse shkaku është perdja e syrit apo diçka tjetër.
Nga se shkaktohet perdja e syrit?
Shkaku më i shpeshtë është mosha: me kalimin e viteve, proteinat e thjerrëzës ndryshojnë dhe ajo turbullohet. Perdja mund të shfaqet më herët ose të përparojë më shpejt kur ka:
- diabet;
- duhanpirje;
- konsum të madh alkooli;
- raste me perde syri në familje;
- ekspozim të gjatë ndaj diellit pa syze mbrojtëse;
- përdorim afatgjatë të kortikosteroideve (pika, tableta ose spërkatje);
- goditje ose dëmtim të syrit;
- operacione të mëparshme në sy;
- sëmundje të tjera të syrit.
Ekziston edhe perdja e lindur te foshnjat dhe fëmijët. Nëse prindërit vënë re një bebëz (pupël) të bardhë ose fëmijën që nuk e fikson shikimin, duhet vizitë te okulisti pa vonesë.
A hiqet perdja me pika, syze ose ushtrime?
Jo. Nuk ka pika, ilaçe, vitamina apo ushtrime që e bëjnë thjerrëzën sërish të tejdukshme. Në fazat e hershme, syzet e reja, dritë më e mirë për lexim dhe syzet e diellit mund ta bëjnë jetën më të lehtë për një kohë. Kur perdja trashet, zgjidhja është operacioni i kataraktit, ku thjerrëza e turbulluar largohet dhe zëvendësohet me një lente artificiale.
Shumë njerëz pyesin nëse perdja hiqet me lazer. Lazeri i syzeve (LASIK, SMILE Pro) nuk e heq perden; e shpjegojmë në detaje te a hiqet perdja e syrit me lazer.
Kur duhet operuar perdja e syrit?
Dikur thuhej se perdja duhet “të piqet” para operacionit. Sot nuk pritet më. Operacioni këshillohet kur shikimi i dobësuar fillon t’ju pengojë: në lexim, në punë, në drejtimin e makinës natën ose në pavarësinë e përditshme. Një person që drejton makinë çdo ditë ose punon me detaje të imëta mund ta ndiejë nevojën më herët se dikush tjetër.
Okulisti merr parasysh:
- sa shihni me secilin sy;
- sa ju shqetësojnë dritat e forta;
- shëndetin e korneës, të retinës dhe të nervit optik;
- punën, aktivitetet dhe pritshmëritë tuaja.
Operacioni mund të këshillohet edhe kur perdja e pengon mjekun të shohë dhe të trajtojë një sëmundje tjetër, për shembull të retinës ose glaukomën.
Si diagnostikohet?
Ekzaminimi për perden e syrit zgjat pak dhe nuk dhemb. Ai përfshin matjen e shikimit, kontrollin e syrit me biomikroskop (llambën me çarje) dhe matjen e presionit të syrit. Zakonisht bebëza zgjerohet me pika, që mjeku të shohë retinën. Kur vendoset operacioni, bëhen matje të veçanta (biometria) për të zgjedhur fuqinë e lentes që do të vendoset.
Nëse nuk keni bërë kontroll prej kohësh, shihni sa shpesh duhet test për sytë.
Si bëhet operacioni — shkurt
Operacioni i kataraktit bëhet zakonisht në ditë, me anestezi lokale, dhe pacienti kthehet në shtëpi të njëjtën ditë. Përmes një prerjeje shumë të vogël, kirurgu largon thjerrëzën e turbulluar dhe vendos lenten artificiale. Një ndërhyrje e zakonshme zgjat rreth 15–20 minuta. Sipas NEI, operacioni i kataraktit është shumë i sigurt dhe 9 në 10 njerëz shohin më mirë pas tij. Sa përmirësohet shikimi te secili pacient varet edhe nga shëndeti i retinës dhe i nervit optik.
Zgjedhja e lentes vendoset bashkë me mjekun. Lentet monofokale japin shikim të qartë kryesisht në një distancë. Lentet multifokale synojnë të ulin nevojën për syze në më shumë distanca, por nuk janë për çdo pacient. Të gjitha hapat, nga ekzaminimi te kontrollet pas operacionit, janë te faqja operacioni i kataraktit në Tiranë. Klinika ka edhe një video për zëvendësimin e lentes së syrit.
Kur duhet të kontaktoni menjëherë pas operacionit?
Shikimi përmirësohet gradualisht dhe një ndjesi e lehtë irritimi në ditët e para është e zakonshme. Kontaktoni klinikën menjëherë nëse shfaqen:
- dhimbje e fortë;
- rënie e papritur e shikimit;
- skuqje që shtohet;
- sekrecion nga syri;
- shumë pika të zeza të reja ose shkëndija drite;
- një hije si perde që zbret mbi fushën e shikimit.
Pyetje të shpeshta
A kthehet perdja pas operacionit?
Thjerrëza e larguar nuk rikthehet. Pas muajsh ose vitesh, membrana që mban lenten artificiale mund të turbullohet — kjo quhet ndryshe “perdja e dytë”. Nuk është katarakt i ri dhe zakonisht trajtohet me një procedurë të shkurtër me lazer në klinikë.
A operohen të dy sytë njëherësh?
Zakonisht sytë operohen në ditë të ndryshme, që syri i parë të shërohet dhe të kontrollohet para të dytit. Vendimi merret nga kirurgu për çdo pacient.
A dhemb operacioni?
Syri mpihet me anestezi lokale. Gjatë ndërhyrjes mund të ndjeni pak presion ose të shihni drita, por jo dhimbje.
Sa shpejt mund të lexoj ose të drejtoj makinën?
Kjo varet nga shërimi dhe nga syri tjetër. Kirurgu ju thotë kur mund t’i riktheheni drejtimit të makinës, punës dhe sportit pas kontrolleve të para.
Burimet
- National Eye Institute (NEI) — Cataracts
- American Academy of Ophthalmology — What Are Cataracts?
- American Academy of Ophthalmology — Cataract Symptoms
- NHS — Cataracts
- NHS — Cataract surgery
Vini re shenjat e perdes së syrit? Rezervoni një vizitë okulistike në Indian Eye Institute & Laser Center në Tiranë. Ekzaminimi tregon nëse shkaku është katarakti dhe kur është koha e duhur për ndërhyrje. Rezervoni vizitën · Tel. +355 67 503 0017
